W pomaganiu zwierzętom przywykliśmy myśleć przede wszystkim o brakach. Brakuje pieniędzy na leczenie, karmy, miejsca, ludzi, środków do utrzymania czystości, transporterów, klatek i czasu, który można poświęcić każdemu kolejnemu podopiecznemu. To wszystko są rzeczywiste problemy, dobrze znane zarówno dużym schroniskom, jak i kilkuosobowym stowarzyszeniom czy grupom nieformalnym. Znacznie rzadziej mówimy natomiast o tym, że obok niedoborów istnieją również nadwyżki. Nie dlatego, że organizacje są szczególnie zamożne, lecz dlatego, że darowizny mają to do siebie, że nie zawsze przychodzą dokładnie w takiej postaci i liczbie, jakiej akurat potrzebujemy.
Ktoś oddaje pięć transporterów, choć potrzebny był jeden. Do magazynu trafiają legowiska, ale podopieczni akurat wymagają innych rozmiarów albo materiałów. Zbiórka rzeczowa przynosi bardzo dużo jednego rodzaju karmy, której nie wszystkie zwierzęta mogą jeść. Dary są przekazane z dobrą intencją, bywają całkowicie nowe lub w świetnym stanie, a jednak z punktu widzenia konkretnego miejsca nie rozwiązują żadnego pilnego problemu. Tymczasem dla kogoś innego mogłyby być bardzo cenne.
Pomoc, która nie kończy się na własnym magazynie
W Domu Gryzoni mamy pod tym względem naprawdę dobre doświadczenia ze współpracy z innymi osobami pomagającymi zwierzętom, w tym z grupą nieformalną. Kiedy dysponujemy nadmiarem transporterów albo legowisk, przekazujemy je tam, gdzie mogą zostać wykorzystane. Z drugiej strony zdarza się, że otrzymujemy żwirki niezbrylające, które nie sprawdzają się u zwierząt pozostających pod opieką tej grupy, ale są nam potrzebne. Nie ma w tym żadnego skomplikowanego przedsięwzięcia. Ktoś mówi, co ma, ktoś inny mówi, czego potrzebuje, i sprawdzamy, czy da się jedno z drugim połączyć.
Co więcej, jeżeli transporterów mamy więcej, niż jesteśmy w stanie sensownie wykorzystać, nie muszą zostać u nas tylko dlatego, że do nas trafiły. Możemy przekazać je kolejnej organizacji. Rzecz otrzymana jako darowizna nie staje się przecież trofeum, które trzeba za wszelką cenę zatrzymać. Jeśli jej przeznaczenie i ustalenia z darczyńcą pozwalają na dalsze przekazanie, znacznie rozsądniej jest sprawić, żeby służyła zwierzętom, zamiast zajmować miejsce na półce.
To doświadczenie nauczyło nas czegoś, co wydaje się oczywiste, ale nie zawsze znajduje odzwierciedlenie w codziennym działaniu: pomoc niekoniecznie musi zostać wykorzystana przez organizację, która ją otrzymała jako pierwsza. Czasem najlepszą rzeczą, jaką można zrobić z darowizną, jest przekazanie jej dalej.
Warto przy tym zachować elementarny porządek. Inaczej wygląda przekazanie rzeczy darowanej do swobodnego wykorzystania, a inaczej gospodarowanie darem przekazanym na ściśle określony cel. Nie chodzi o swobodne rozporządzanie cudzą własnością ani o ignorowanie warunków darczyńcy. Chodzi o to, żeby organizacje potrafiły rozpoznać, kiedy przekazanie niewykorzystanych zasobów jest możliwe i korzystne, a następnie zrobić to w sposób przejrzysty.
Nie trzeba prowadzić tych samych działań, żeby sobie pomagać
Współpraca między organizacjami zajmującymi się różnymi gatunkami zwierząt ma szczególną zaletę: ich potrzeby często się nie pokrywają. Coś, co okazuje się niepraktyczne w domu tymczasowym dla kotów, może być użyteczne w centrum opieki nad królikami lub gryzoniami, oczywiście pod warunkiem że jest bezpieczne i odpowiednie dla danego gatunku. I odwrotnie - przedmiot niezbyt przydatny u małych ssaków może znakomicie posłużyć przy transporcie czy opiece nad innymi zwierzętami.
Nie oznacza to, że każdy przedmiot nadaje się do dowolnego zastosowania. Żwirek bezpieczny dla jednego zwierzęcia nie musi być odpowiedni dla drugiego, a używany transporter wymaga sprawdzenia stanu technicznego i odpowiedniego wyczyszczenia oraz dezynfekcji. Współpraca nie zwalnia z takich ocen. Przeciwnie, jest wartościowa właśnie wtedy, kiedy organizacje potrafią uczciwie powiedzieć zarówno "to nam się przyda", jak i "tego nie możemy używać".
Zaletą współdziałania nie jest wyłącznie oszczędność pieniędzy. Równie ważna bywa oszczędność przestrzeni, która w małych organizacjach jest wyjątkowo cenna. Każdy dodatkowy regał w magazynie kosztuje miejsce, każdy karton trzeba gdzieś postawić, przesunąć i później odnaleźć. Jeśli przechowujemy rzeczy wyłącznie dlatego, że kiedyś mogą się przydać, stopniowo zaczynamy zużywać zasoby na samo przechowywanie. A przecież celem działalności nie jest posiadanie największej kolekcji transporterów, tylko zapewnianie zwierzętom właściwej opieki.
Wymiana nie musi być transakcją
Zdarza się, że na współpracę patrzymy przez pryzmat prostego rachunku: skoro my daliśmy pięć transporterów, druga strona powinna oddać coś o podobnej wartości. Takie podejście szybko zamieniłoby sieć pomocy w niewielki handel wymienny, z ciągłym pilnowaniem, kto komu jest winien i czy wartość rzeczy się zgadza. Nie o to chodzi.
Dziś jedna organizacja przekazuje legowiska drugiej. Za jakiś czas otrzymuje od niej żwirek. Później nadmiar transporterów trafia do jeszcze innego miejsca, które nie przekazało wcześniej niczego i być może nigdy nie będzie miało okazji się odwdzięczyć. A jednak cała ta wymiana ma sens, ponieważ korzyści nie trzeba liczyć osobno dla każdej pary uczestników. Korzysta sieć organizacji, a przede wszystkim korzystają zwierzęta.
Oczywiście wzajemność jest przyjemna i pomaga budować relacje. Ludzie chętniej współpracują z tymi, na których mogli już polegać. Ale ważniejsza od bilansu jest pewność, że nikt nie wykorzystuje drugiej strony, nie ukrywa istotnych informacji o przekazywanych rzeczach i nie traktuje innych organizacji jako bezpłatnego magazynu, do którego można zrzucić wszystko, czego samemu nie chce się przechowywać lub zutylizować.
Współpraca wymaga więc nie tyle liczenia każdej złotówki, ile zwykłej rzetelności. Jeśli coś jest uszkodzone, trzeba o tym powiedzieć. Jeśli termin przydatności zbliża się do końca, nie należy tego przemilczać. Jeśli przedmiot wymaga naprawy, trzeba upewnić się, że odbiorca rzeczywiście chce go przyjąć. Nie ma żadnej wartości w przekazywaniu problemu pod pozorem darowizny.
Dlaczego czasem łatwiej poprosić obcych o pieniądze niż zapytać sąsiadów?
W mediach społecznościowych bardzo łatwo opublikować kolejny apel o zakup potrzebnych rzeczy. Często jest to uzasadnione, bo nie wszystko da się dostać z drugiej ręki albo pozyskać w odpowiednim czasie. Warto jednak czasami przed uruchomieniem zbiórki sprawdzić, czy ktoś w naszym mieście nie ma już tego, czego właśnie szukamy.
Współpraca między organizacjami pozwala też zwyczajnie ograniczyć wydatki. Transportery, klatki, legowiska czy inne wyposażenie często leżą gdzieś nieużywane, podczas gdy inna organizacja właśnie potrzebuje ich na już i zastanawia się, skąd wziąć pieniądze na zakup. Czasem wystarczy zapytać, zamiast od razu kupować nowe. Nie zawsze uda się w ten sposób rozwiązać problem, ale szkoda wydawać pieniądze na coś, co ktoś inny chętnie odda, bo sam nie ma już z tego żadnego pożytku.
Przeszkodą często nie jest zła wola, ale brak informacji. Osoby prowadzące jedną organizację nie wiedzą, co znajduje się w magazynie drugiej. Każda prowadzi własne zbiórki, własne listy potrzeb i własne rozmowy z darczyńcami. Z zewnątrz może to wyglądać jak jeden świat ludzi pomagających zwierzętom, ale w praktyce bywają to odrębne zespoły, które nawet się nie znają.
A przecież do pierwszego kontaktu nie trzeba wielkiej deklaracji współpracy. Wystarczy wiadomość: "Mamy kilka transporterów do oddania, czy wam się przydadzą?" albo "Został nam żwirek, którego nie możemy wykorzystać; może u was będzie odpowiedni?". Tak zwyczajne rozmowy potrafią przynieść więcej pożytku niż niejedna uroczysta deklaracja o wspólnym działaniu.
Organizacje mogą się różnić i nadal sobie ufać
Współpraca nie wymaga jednakowych zasad adopcji, wspólnego stanowiska w każdej sprawie ani przyjaźni między osobami prowadzącymi organizacje. Jedna grupa może specjalizować się w kotach wolno żyjących, druga w zwierzętach po interwencjach, trzecia w królikach i gryzoniach. Mogą mieć różne doświadczenia, możliwości i podejście do wielu kwestii. Nie muszą nawet ze sobą regularnie rozmawiać, żeby w konkretnym momencie przekazać sobie coś użytecznego.
Nie znaczy to, że należy ignorować poważne zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa zwierząt czy sposobu gospodarowania darowiznami. Zaufanie powinno mieć podstawy, a współpraca z innym podmiotem nie może oznaczać rezygnacji z własnych standardów. Można jednak oddzielić różnice zdań od praktycznych działań, które są bezpieczne, przejrzyste i korzystne dla podopiecznych.
W gruncie rzeczy chodzi o bardzo prostą zmianę perspektywy. Zamiast widzieć w każdej innej organizacji konkurenta do tych samych darczyńców, można dostrzec kogoś, kto mierzy się z podobnymi ograniczeniami, lecz ma nieco inne zasoby. Organizacje nie muszą mieć jednakowego budżetu ani podobnych zasięgów, żeby współpraca była dla obu stron wartościowa.
Nie tylko rzeczy. Także wiedza, kontakt i czas
Transportery, legowiska i żwirki są dobrym punktem wyjścia, bo łatwo zobaczyć i policzyć ich przydatność. Jednak wymiana rzeczy to zaledwie jedna z form współpracy. Czasem ktoś zna lekarza, który zajmuje się rzadkim problemem zdrowotnym danego gatunku. Ktoś inny ma doświadczenie w organizowaniu transportu, zabezpieczaniu pomieszczeń, opiece pooperacyjnej czy prowadzeniu dokumentacji. Nie każdą taką wiedzę da się znaleźć szybko w internecie i nie wszystko trzeba odkrywać od początku we własnym zakresie.
Pomocą może być również skierowanie darczyńcy tam, gdzie jego dar rzeczywiście zostanie wykorzystany. Jeśli do organizacji zajmującej się gryzoniami zgłasza się ktoś z zapasem karmy dla kotów, uczciwszą i sensowniejszą odpowiedzią będzie wskazanie miejsca, które tej karmy potrzebuje, niż przyjęcie jej tylko dlatego, że trudno odmówić darowizny. Podobnie z propozycjami pomocy transportowej, wolontariatem czy rzeczami, których sami nie mamy gdzie składować.
Warto jednak szanować granice partnerów. Przekazanie kontaktu do innej organizacji nie oznacza, że tamta automatycznie ma miejsce dla zwierzęcia albo pieniądze na jego leczenie. Odesłanie osoby potrzebującej pomocy bez wcześniejszego uzgodnienia może być zwykłym przerzuceniem na kogoś problemu. Prawdziwa współpraca polega na przekazywaniu możliwości, nie na rozdawaniu cudzych zobowiązań.
Dlaczego potrzebujemy wspólnego miejsca informacji
Właśnie z takich codziennych doświadczeń wynika sens tworzenia wspólnej przestrzeni dla szczecińskich organizacji prozwierzęcych. zwierzeta.szczecin.pl ma pomagać mieszkańcom dowiedzieć się, kto w mieście działa i czego konkretnie potrzebuje. Nie musi przy tym służyć jedynie osobom, które chcą coś podarować. Może także ułatwiać organizacjom odnajdywanie siebie nawzajem.
Jeżeli w jednym miejscu można sprawdzić potrzeby fundacji, stowarzyszeń i grup nieformalnych, łatwiej zdecydować, gdzie skierować niewykorzystany transporter, nadmiar żwirku czy inny dar. Nie trzeba znać osobiście wszystkich działających w Szczecinie osób ani śledzić kilkudziesięciu profili społecznościowych, żeby trafić z pomocą w odpowiednie miejsce.
Sam katalog nie rozwiąże oczywiście wszystkich problemów. Nie zastąpi rozmowy, zaufania, odpowiedzialności za przekazywane przedmioty ani rozsądnej oceny potrzeb. Może jednak usunąć jedną bardzo prostą przeszkodę: brak wiedzy o tym, że kilka kilometrów dalej komuś przydałoby się właśnie to, czego my mamy za dużo.
To także szansa dla najmniejszych inicjatyw, które nie mają budżetu reklamowego, profesjonalnie prowadzonych mediów społecznościowych czy zespołu zajmującego się pozyskiwaniem darczyńców. Ich potrzeby wcale nie muszą być mniej pilne tylko dlatego, że rzadziej pojawiają się w internecie. Wspólna widoczność może choć trochę zmniejszać tę nierówność.
Mniej magazynowania, więcej pomagania
Nie idealizujmy takiej współpracy. Czasami transport kosztuje więcej, niż wart jest przekazywany przedmiot. Bywa, że organizacja nie ma czasu, aby przygotować rzeczy do odbioru, albo że darowizna nie pasuje do warunków, w których mają być używane. Zdarzają się nieporozumienia. To normalne i nie przekreśla sensu całego pomysłu.
Największym błędem byłoby potraktowanie współpracy jako kolejnego obowiązku nakładanego na ludzi, którzy i tak pracują ponad siły. Chodzi przecież o ułatwienie działania, a nie o dokładanie administracji, telefonów i pośrednictwa przy każdej paczce karmy. Jeśli wymiana ma sens, dobrze ją przeprowadzić. Jeśli nie ma, można uczciwie podziękować i zająć się własnymi obowiązkami.
Nie musimy też każdej przekazanej rzeczy zamieniać w materiał promocyjny. Oczywiście warto informować darczyńców, że rzeczy trafiają tam, gdzie są potrzebne, a organizacje mają pełne prawo pokazywać efekty współpracy. Jednak największa wartość takiej wymiany często pozostaje poza zdjęciami i statystykami. Widać ją w niewydanych pieniądzach, w odzyskanym miejscu w magazynie i w tym, że zwierzę zostało bezpiecznie przewiezione na wizytę dzięki transporterowi, który wcześniej stał komuś niepotrzebny na półce.
W Domu Gryzoni wiemy już, że współdziałanie z innymi osobami i organizacjami może wyglądać właśnie tak: bez wielkich deklaracji, bez rozliczania wzajemnych zasług i bez przekonania, że wszystko, co do nas trafiło, musi u nas zostać. Raz przekazujemy legowiska i transportery, innym razem korzystamy z żwirku, którego ktoś inny nie potrzebuje, a to, czego mamy w nadmiarze, może pomóc jeszcze kolejnej organizacji.
Być może najprostsza definicja dobrej współpracy jest właśnie taka: zanim zaczniemy szukać pieniędzy na kolejną rzecz, sprawdźmy, czy nie leży ona niewykorzystana u kogoś, kto tak samo jak my próbuje pomagać zwierzętom.
---
Artykuł ma charakter publicystyczny i opiera się między innymi na doświadczeniach współpracy Domu Gryzoni z innymi osobami pomagającymi zwierzętom. Opisane przykłady nie są statystyczną oceną całego środowiska organizacji prozwierzęcych.
