W Szczecinie działa wiele nieformalnych grup i osób, które od lat pomagają zwierzętom. Organizują domy tymczasowe, łapią wolno żyjące koty, szukają nowych domów, opłacają leczenie, zbierają karmę i wspólnie rozwiązują problemy, których pojedyncza osoba często nie byłaby w stanie udźwignąć.
Wiele takich grup działa bez żadnej formalnej organizacji.
My też przez długi czas tak działaliśmy.
Słowo „stowarzyszenie” może kojarzyć się z KRS-em, sądem, rozbudowanym statutem, księgową i stertą dokumentów. Tymczasem istnieje znacznie prostsza forma działalności:
Do jego założenia potrzeba co najmniej trzech osób. Nie jest wpisywane do KRS - powstaje po wpisaniu do ewidencji prowadzonej przez właściwy organ nadzorujący.
Co daje stowarzyszenie zwykłe?
To nie jest już prywatna zbiórka pieniędzy prowadzona przez jedną osobę ani grupa znajomych działająca wyłącznie „na słowo”. Po wpisaniu do ewidencji stowarzyszenie zwykłe może działać we własnym imieniu.
Może między innymi:
- posiadać własny majątek i nabywać prawa,
- zawierać umowy i zaciągać zobowiązania,
- przyjmować składki członkowskie i darowizny,
- otrzymywać spadki i zapisy,
- korzystać z ofiarności publicznej,
- uzyskiwać dochody ze swojego majątku,
- otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach,
- pozywać i być pozywane.
Dla niewielkiej grupy pomagającej zwierzętom może to być wystarczająca forma prawna do uporządkowania działalności bez tworzenia od razu stowarzyszenia rejestrowego lub fundacji.
Jak założyć stowarzyszenie zwykłe?
Zbierzcie minimum trzy osoby
Tyle wystarczy, aby rozpocząć. Założyciele ustalają między innymi:
- nazwę stowarzyszenia,
- jego cele,
- teren i sposoby działania,
- siedzibę,
- zasady członkostwa,
- zasady zmiany regulaminu,
- sposób rozwiązania stowarzyszenia.
Trzeba również zdecydować, kto będzie reprezentował organizację. Może to być jeden przedstawiciel albo zarząd. Można też powołać organ kontroli wewnętrznej, ale nie jest to obowiązkowe.
Przyjmijcie regulamin
Stowarzyszenie zwykłe nie potrzebuje rozbudowanego statutu takiego jak stowarzyszenie rejestrowe. Podstawowym dokumentem jest regulamin działalności.
Nie trzeba pisać go od zera. Urząd Miasta Szczecin udostępnia wzory regulaminu z przedstawicielem, z zarządem oraz z zarządem i komisją rewizyjną. Wzór trzeba oczywiście dostosować do rzeczywistej działalności organizacji.
Podejmijcie decyzję o utworzeniu stowarzyszenia
Założyciele wspólnie podejmują decyzję o utworzeniu stowarzyszenia, przyjmują regulamin i wybierają przedstawiciela albo zarząd. W Szczecinie do wniosku należy dołączyć m.in. protokół zebrania założycielskiego z odpowiednimi uchwałami oraz listę założycieli.
Złóżcie wniosek o wpis do ewidencji
Dla stowarzyszenia mającego siedzibę w Szczecinie ewidencję prowadzi Prezydent Miasta Szczecin, a sprawami zajmuje się Biuro Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi Urzędu Miasta Szczecin.
Do wniosku dołącza się m.in.:
- protokół z zebrania założycielskiego z uchwałami,
- regulamin działalności,
- listę założycieli z wymaganymi danymi i podpisami,
- dane przedstawiciela albo członków zarządu,
- dane członków organu kontroli, jeżeli został powołany,
- adres siedziby stowarzyszenia.
Jeżeli wniosek składa przedstawiciel - podpisuje go przedstawiciel. Jeżeli stowarzyszenie ma zarząd - wniosek podpisują wszyscy członkowie zarządu.
Poczekajcie na wpis
Stowarzyszenie zwykłe powstaje z chwilą wpisania go do ewidencji. Organ dokonuje wpisu co do zasady w terminie 7 dni od wpływu prawidłowego wniosku.
Jeżeli wniosek zawiera braki, urząd wzywa do ich uzupełnienia. Na uzupełnienie jest 14 dni, a termin dokonania wpisu biegnie wtedy od dnia uzupełnienia wniosku.
Sam wniosek o wpis do ewidencji jest bezpłatny.
I co dalej?
Sam wpis do ewidencji to początek działalności organizacji. Stowarzyszenie zwykłe powinno następnie uzyskać NIP i REGON. W praktyce warto również otworzyć oddzielny rachunek bankowy organizacji - szczególnie jeżeli stowarzyszenie będzie otrzymywać darowizny. Pieniądze organizacji nie powinny mieszać się z prywatnymi pieniędzmi jej członków.
Trzeba też prowadzić odpowiednią dokumentację finansową i pamiętać o obowiązkach podatkowych oraz sprawozdawczych.
Czy stowarzyszenie zwykłe może zbierać darowizny?
Tak.
Stowarzyszenie zwykłe może finansować swoją działalność m.in. z:
- składek członkowskich,
- darowizn,
- spadków i zapisów,
- dochodów ze swojego majątku,
- ofiarności publicznej.
To jedna z istotnych różnic pomiędzy formalnie działającym stowarzyszeniem a grupą osób, która po prostu zbiera pieniądze na prywatne konto jednego ze swoich członków.
Czy można dostać dotację?
Tak - sama forma stowarzyszenia zwykłego tego nie wyklucza.
Stowarzyszenie zwykłe może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Nie oznacza to oczywiście, że każda dotacja jest dostępna dla każdej organizacji - zawsze trzeba sprawdzić warunki konkretnego konkursu lub programu.
Czego stowarzyszenie zwykłe nie może robić?
Jeżeli działalność bardzo się rozrośnie, można później pomyśleć o stowarzyszeniu rejestrowym. Stowarzyszenie zwykłe liczące co najmniej siedmiu członków może zostać przekształcone w stowarzyszenie wpisane do KRS - na zasadach określonych w ustawie.
Ważne: odpowiedzialność za zobowiązania
To jedna rzecz, którą trzeba wiedzieć przed, a nie po założeniu stowarzyszenia. Członkowie stowarzyszenia zwykłego nie są całkowicie oddzieleni od jego zobowiązań.
Jeżeli egzekucja z majątku stowarzyszenia okaże się bezskuteczna, każdy członek odpowiada za zobowiązania stowarzyszenia bez ograniczeń całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi członkami i ze stowarzyszeniem.
Ustawa wymaga też uprzedniej zgody wszystkich członków i udzielenia pełnomocnictwa przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd - m.in. przy kredycie, pożyczce oraz innych zobowiązaniach przekraczających 10 000 zł.
A księgowość?
„Zwykłe” nie oznacza „bez księgowości”.
Stowarzyszenie zwykłe jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Co do zasady ma więc obowiązek składać coroczne zeznanie CIT-8, także wtedy, gdy korzysta ze zwolnień i ostatecznie nie ma podatku do zapłaty.
Trzeba również prowadzić dokumentację pozwalającą ustalić, skąd pochodziły pieniądze organizacji i na co zostały przeznaczone. Formalizacja pomocy oznacza więc także pewne formalne obowiązki.
Pamiętajcie też o zmianach
Jeżeli po rejestracji zmieni się na przykład:
- siedziba,
- regulamin,
- przedstawiciel,
- skład zarządu,
- skład organu kontroli,
stowarzyszenie ma obowiązek zgłosić odpowiednią zmianę do ewidencji w terminie 7 dni od zdarzenia uzasadniającego zmianę danych.
Czy warto?
Jeżeli trzy osoby spotykają się raz w roku, żeby wspólnie kupić worek karmy - prawdopodobnie nie potrzebują stowarzyszenia.
Ale jeżeli od miesięcy albo lat:
- pomagacie zwierzętom,
- organizujecie leczenie,
- prowadzicie domy tymczasowe,
- szukacie adopcji,
- otrzymujecie pomoc od innych ludzi,
- kupujecie karmę i wyposażenie,
- ponosicie wspólne wydatki,
- chcecie występować wobec urzędów lub innych instytucji jako organizacja,
to warto przynajmniej wiedzieć, że do formalizacji takiej działalności nie potrzeba od razu fundacji ani rozbudowanego stowarzyszenia w KRS. Czasem wystarczą trzy osoby, regulamin i kilka dokumentów.